Mục lục bài viết
Quạt hơi nước làm mát bằng cách cho không khí nóng đi qua tấm làm mát thấm nước. Nước bay hơi, lấy nhiệt của không khí, nên luồng gió thổi ra mát hơn gió quạt thường. Quạt hơi nước có mát không thì câu trả lời là có, nhưng mát nhiều hay ít phụ thuộc vào độ ẩm không khí và việc nhà xưởng có thoát khí tốt hay không. Bài này giải thích nguyên lý, ưu nhược điểm, những trường hợp máy kém hiệu quả, cách dùng đúng và cách chọn công suất theo diện tích. Nếu bạn đang cần xem model và giá, có thể vào danh mục quạt hơi nước công nghiệp.
Quạt hơi nước công nghiệp là gì?
Quạt hơi nước công nghiệp, còn gọi là máy làm mát không khí hay air cooler, là thiết bị làm mát bằng bay hơi nước cho nhà xưởng, kho và không gian bán mở. Máy gồm quạt lưu lượng lớn, bình chứa nước, bơm và các tấm làm mát (cooling pad). Các model công nghiệp trên site có lưu lượng từ 18.000 m³/h trở lên, lớn hơn nhiều so với quạt hơi nước gia đình.
Có hai kiểu chính:
- Loại di động: có bánh xe, bình nước lớn, đặt trực tiếp trên sàn. Ví dụ dòng Daisy DYDD, iFan MAB, Air Cooler.
- Loại cố định (gắn tường, mái): thổi gió qua ống gió hoặc qua lỗ tường vào xưởng, cấp nước trực tiếp từ đường ống. Ví dụ dòng iFan FAB/D/U, SCF.
Khác gì quạt phun sương?
Quạt phun sương bắn hạt nước nhỏ ra trước cánh quạt, sương chưa kịp bay hơi có thể làm ướt sàn và hàng hóa. Quạt hơi nước giữ nước trong tấm làm mát, chỉ hơi nước đi theo gió nên ít đọng nước lên bề mặt.
Khác gì điều hòa?
Điều hòa dùng máy nén và môi chất lạnh, hút nhiệt ra ngoài, tách bớt hơi ẩm và cần phòng kín. Quạt hơi nước chỉ có quạt và bơm nước, lại cần không gian thông thoáng để đẩy không khí ẩm ra ngoài. Điều hòa hợp với văn phòng, phòng máy; quạt hơi nước hợp với nhà xưởng rộng, mở cửa. Không nên dùng chung hai loại trong một phòng. Nếu bạn cần làm mát điểm cho một vị trí trong phòng kín, có thể xem thêm máy lạnh di động công nghiệp.
Nguyên lý quạt hơi nước: bay hơi qua tấm làm mát
Nguyên lý hoạt động của quạt hơi nước dựa trên hiện tượng nước bay hơi thì lấy nhiệt, giống như da thấy mát khi ra mồ hôi rồi gặp gió. Quá trình trong máy gồm 4 bước:
- Bơm đưa nước lên tấm làm mát. Bơm hút nước từ bình chứa, tưới đều lên đỉnh các tấm làm mát. Phần nước dư chảy lại về bình.
- Quạt hút không khí nóng đi qua tấm. Không khí ngoài trời hoặc trong xưởng bị hút xuyên qua các khe của tấm làm mát đang ướt.
- Nước bay hơi, nhiệt độ không khí giảm. Khi đi qua tấm, một phần nước bay hơi vào không khí. Quá trình này lấy nhiệt từ chính luồng không khí đó, nên không khí ra khỏi tấm mát hơn và ẩm hơn.
- Gió mát được thổi ra khu vực làm việc. Quạt đẩy luồng gió mát về phía người làm việc. Không khí nóng, ẩm trong xưởng cần được đẩy ra ngoài qua cửa, cửa sổ hoặc quạt hút.
Tấm làm mát (cooling pad) có vai trò gì?
Tấm làm mát quyết định máy mát nhiều hay ít. Tấm thường làm bằng giấy cellulose xếp lớp gợn sóng chéo nhau, tạo diện tích tiếp xúc lớn giữa nước và không khí mà gió vẫn đi qua dễ. Tấm khô từng mảng, đóng cặn hay bám bụi thì không khí đi qua chỗ đó không được làm mát.
Vì sao mát nhiều hay ít phụ thuộc vào độ ẩm?
Không khí càng khô, nước bay hơi càng nhanh và gió ra càng mát. Không khí càng ẩm, nước bay hơi càng chậm, mức giảm nhiệt càng ít.
Về lý thuyết, gió ra không thể mát hơn nhiệt độ bầu ướt, tức nhiệt độ đo bằng nhiệt kế bọc vải ướt. Ngày nắng khô, nhiệt độ thường và nhiệt độ bầu ướt cách xa nhau nên máy mát rõ. Ngày nồm, mưa, hai nhiệt độ gần nhau nên máy chỉ còn như một chiếc quạt gió mạnh.
Quạt hơi nước có tốt không?
Quạt hơi nước tốt khi dùng đúng chỗ: xưởng rộng, thông thoáng, trời nóng và không quá ẩm. Dùng trong phòng kín hay xưởng đã rất ẩm, máy kém hiệu quả và làm không khí ngột ngạt hơn.
Ưu điểm
- Làm mát được không gian lớn và mở. Điều hòa gần như không dùng được cho xưởng mở cửa, còn quạt hơi nước lại cần không gian mở để hoạt động tốt.
- Điện tiêu thụ thấp so với lưu lượng gió. Máy chỉ có motor quạt và bơm. Theo bảng thông số, các model 18.000 m³/h trên site dùng motor khoảng 1.100–1.300W, model 50.000 m³/h dùng khoảng 2.200–4.000W tùy dòng.
- Luôn cấp gió mới. Khí nóng và mùi trong xưởng được đẩy ra ngoài nếu có cửa thoát.
- Lắp đặt đơn giản, không dùng gas. Loại di động chỉ cần cắm điện và đổ nước. Loại cố định cần lỗ tường hoặc ống gió, không cần ống đồng, máy nén như điều hòa.
Nhược điểm
- Tăng độ ẩm trong xưởng. Đây là bản chất của làm mát bay hơi. Xưởng chứa giấy, bao bì, linh kiện điện tử, gỗ thành phẩm hay hàng sợ ẩm cần cân nhắc kỹ.
- Hiệu quả giảm khi trời ẩm. Mùa nồm, ngày mưa, máy mát ít hơn hẳn so với ngày nắng khô.
- Tốn nước và phải vệ sinh định kỳ. Theo bảng thông số, lượng nước tiêu thụ của các model trên site khoảng 5–40 lít/giờ tùy công suất. Bình và tấm làm mát cần làm sạch để không đóng cặn, bốc mùi.
- Không làm lạnh sâu như điều hòa. Máy hạ nhiệt cảm nhận và tạo gió mát, không đưa nhiệt độ xưởng xuống mức của phòng điều hòa.
Khi nào quạt hơi nước kém hiệu quả?
| Tình huống | Vì sao kém hiệu quả | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Phòng kín, không có cửa thoát khí | Không khí ẩm không thoát ra, độ ẩm tăng dần, nước bay hơi chậm lại, người thấy ngột ngạt | Mở cửa, lắp thêm quạt hút đẩy khí ra; nếu buộc phải kín, dùng điều hòa |
| Thời tiết nồm, mưa kéo dài | Không khí gần bão hòa hơi nước, nước khó bay hơi | Tắt bơm, chỉ chạy quạt; tăng thông gió |
| Xưởng có nguồn hơi nước lớn (nồi hơi, khu rửa, nhuộm) | Không khí trong xưởng đã rất ẩm | Đặt máy lấy gió từ ngoài trời, hút hơi ẩm ra tại nguồn |
| Tấm làm mát bẩn, đóng cặn, khô từng mảng | Diện tích bay hơi giảm, gió đi tắt qua chỗ khô | Vệ sinh hoặc thay tấm, kiểm tra bơm và máng phân phối nước |
Cách sử dụng quạt hơi nước hiệu quả
1. Luôn mở đường thoát khí
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Quạt hơi nước đẩy không khí mát và ẩm vào xưởng, nên phải có đường cho không khí ẩm, nóng đi ra. Bạn mở cửa đi, cửa sổ ở phía đối diện máy, hoặc lắp quạt thông gió hút khí ra ngoài.
Với máy cố định gắn tường, cách làm phổ biến là đặt máy ở một phía và quạt hút ở phía đối diện để gió mát đi xuyên khu sản xuất. Nguyên tắc bố trí luồng gió có trong bài so sánh thông gió tự nhiên và cưỡng bức.
2. Dùng nước sạch, thay nước thường xuyên
- Dùng nước máy hoặc nước giếng đã lọc. Nước nhiều vôi, phèn làm tấm làm mát đóng cặn trắng, nhanh tắc.
- Không để nước đọng trong bình nhiều ngày khi không dùng. Nước tù là môi trường cho rêu, vi khuẩn phát triển và gây mùi.
- Máy di động nên thay nước hằng ngày. Máy cố định cấp nước trực tiếp thì kiểm tra phao và van xả định kỳ.
3. Vệ sinh tấm làm mát và bình nước định kỳ
- Tắt máy, rút điện, xả hết nước trong bình.
- Tháo khung lưới và tấm làm mát ra.
- Xịt nước nhẹ từ phía gió ra ngược về phía gió vào để bụi bật ra. Không dùng vòi áp lực cao vì dễ làm rách, xẹp các lớp giấy.
- Nếu tấm đóng cặn vôi, ngâm trong nước sạch rồi rửa lại. Tránh hóa chất tẩy mạnh làm hỏng lớp giấy.
- Cọ bình chứa, làm sạch lưới lọc ở đầu hút của bơm.
- Lắp lại và chạy thử.
Tấm rách, xẹp, mủn hoặc đóng cặn cứng không rửa được thì thay mới, đúng kích thước của model để gió không đi tắt qua khe hở.
4. Đặt máy đúng vị trí
- Lấy gió từ nơi thoáng, gần cửa hoặc lỗ lấy gió ngoài trời, không đặt sát tường kín.
- Hướng gió về khu vực có người làm việc, gần người hơn là giữa xưởng.
- Tránh đặt cạnh lò nung, tủ điện, máy điện tử và khu chứa hàng sợ ẩm.
5. Bật bơm trước, tắt bơm trước
Bật bơm trước vài phút cho tấm ướt đều rồi mới bật quạt. Cuối ca, tắt bơm trước và để quạt chạy thêm một lúc cho tấm khô, tấm sẽ ít rêu, ít mùi và bền hơn.
Chọn công suất quạt hơi nước theo diện tích
Cách đơn giản nhất là dựa vào diện tích làm mát do nhà sản xuất ghi trên trang sản phẩm. Bảng dưới tổng hợp một số model đang có trên site, số liệu lấy từ bảng thông số của từng trang sản phẩm.
| Model | Lưu lượng gió | Công suất | Bình chứa | Diện tích làm mát (nhà sản xuất ghi) |
|---|---|---|---|---|
| Daisy DYDD-18 | 18.000 m³/h | 1.100W | 130 lít | 100–150 m² |
| iFan MAB1-18 (di động) | 18.000 m³/h | 1.100W | 170–200 lít | 100–150 m² |
| Air Cooler 18000 | 18.000 m³/h | 1.300W | 170–200 lít | 100–150 m² |
| iFan FAB/D/U-23 (cố định) | 23.000 m³/h | 1.500W | 25 lít | 100–150 m² |
| Air Cooler 25000 | 25.000 m³/h | 2.200W | 180–210 lít | 160–220 m² |
| Air Cooler 30000 | 30.000 m³/h | 3.000W | 190–220 lít | 200–250 m² |
| iFan FAB/D/U-35 (cố định) | 35.000 m³/h | 3.500W | 40 lít | 150–250 m² |
| Daisy DYDD-50 | 50.000 m³/h | 2.200W | 160 lít | 150–200 m² |
| iFan FAB/D/U-50 (cố định) | 50.000 m³/h | 4.000W | 100 lít | 300–400 m² |
Cùng lưu lượng nhưng mỗi hãng ghi diện tích khác nhau, vì đây là ước tính của nhà sản xuất cho điều kiện thông thường. Khi chọn, bạn nên:
- Lấy cận dưới của khoảng diện tích nếu xưởng mái tôn không cách nhiệt, có nhiều máy tỏa nhiệt hoặc đông người.
- Chia đều nhiều máy thay vì dùng một máy lớn cho xưởng dài. Gió mát yếu đi nhanh khi đi xa máy.
- Ưu tiên làm mát khu có người trước. Nếu chỉ cần làm mát dây chuyền 200 m² trong xưởng 1.000 m², bạn tính theo 200 m².
Ví dụ (giả sử): xưởng may 600 m², mái tôn, công nhân ngồi thành 3 dãy. Nếu chọn Air Cooler 25000 (nhà sản xuất ghi 160–220 m²) và lấy cận dưới 160 m², cần khoảng 600 ÷ 160 ≈ 3,75, làm tròn thành 4 máy, đặt dọc theo các dãy ngồi. Đồng thời cần bố trí cửa hoặc quạt hút ở phía đối diện để thoát khí. Cách tính số quạt hút đi kèm có trong bài cách tính số lượng quạt thông gió.
Về giá, theo giá niêm yết trên site, máy làm mát công nghiệp có giá từ khoảng 5,5 triệu đồng (Daisy DYDD-18, SCF-18M) đến khoảng 36 triệu đồng (iFan FAB/D/U-50 bản inverter), chưa gồm VAT, vận chuyển và lắp đặt. Bạn có thể xem theo hãng tại máy làm mát Daisy, máy làm mát iFan và máy làm mát Air Cooler.
Câu hỏi thường gặp
Quạt hơi nước có hại không?
Làm mát bằng bay hơi nước không gây hại. Rủi ro đến từ cách dùng: nước đọng lâu ngày sinh rêu, vi khuẩn và mùi; phòng kín làm độ ẩm cao, người thấy bí; gió thổi thẳng vào người liên tục dễ mệt. Thay nước thường xuyên, vệ sinh tấm làm mát, mở cửa thoát khí và đặt máy cách người một khoảng là dùng an toàn.
Quạt hơi nước có tốn điện không? Có tốn hơn quạt thường không?
Có tốn hơn một chút so với quạt thường cùng cỡ, vì ngoài motor quạt còn có bơm nước. Nhưng so với điều hòa thì thấp hơn nhiều vì không có máy nén. Ví dụ (giả sử) một máy 18.000 m³/h công suất 1.100W chạy 8 giờ một ngày sẽ dùng khoảng 1,1 × 8 = 8,8 kWh, nếu máy chạy liên tục ở công suất tối đa. Bản có biến tần (mã IQ của iFan) cho phép giảm tốc độ khi trời bớt nóng để đỡ điện hơn.
Có nên cho đá lạnh vào quạt hơi nước không?
Được, nhưng với máy công nghiệp tác dụng rất ít. Bình chứa hàng trăm lít, nước tuần hoàn liên tục nên vài khối đá tan nhanh. Độ mát chủ yếu do độ khô của không khí và tấm làm mát sạch, ướt đều. Đá vụn còn có thể làm kẹt bơm; nếu dùng, nên dùng đá khối hoặc túi đá gel.
Quạt hơi nước không mát là do đâu?
Thường do trời quá ẩm, phòng không có chỗ thoát khí, tấm làm mát bẩn hoặc khô từng mảng, hoặc bơm và máng nước bị tắc. Bạn mở cửa thoát khí trước, rồi xem tấm có ướt đều không và vệ sinh lưới lọc bơm.
Kết luận
Bài liên quan: quạt cắt gió là gì.
Quạt hơi nước có mát và có tốt khi dùng đúng chỗ: không gian rộng, có đường thoát khí, thời tiết không quá ẩm. Tấm làm mát phải sạch, ướt đều và nước phải sạch. Khi chọn máy, dựa vào diện tích làm mát nhà sản xuất ghi, lấy cận dưới cho xưởng nóng và chia nhiều máy cho xưởng dài. Các model, thông số và giá đang có nằm trong danh mục quạt hơi nước công nghiệp. Nếu cần chúng tôi tính số máy và cách bố trí cho xưởng của bạn, hãy gọi hotline 0987.415.514 hoặc nhắn Zalo 0987.586.796 để nhận báo giá.
Chia sẻ bài này
