Bảo dưỡng máy nén khí: lịch, các bước và cách thay dầu

Bảo dưỡng máy nén khí là việc kiểm tra, vệ sinh và thay thế định kỳ các bộ phận như lọc gió, dầu, dây đai, van và bình chứa, để máy giữ đủ áp, không nóng và không hỏng đột ngột. Phần lớn việc bảo dưỡng hằng ngày và hằng tuần, như xả nước bình chứa hay vệ sinh lọc gió, người vận hành tự làm được trong vài phút. Các việc thay dầu, thay lọc theo giờ chạy thì nên làm theo lịch của hãng. Bài này đưa ra lịch bảo dưỡng chung, các bước cho máy piston, máy không dầu và máy trục vít, cách chọn và thay dầu, và các lỗi thường gặp khi tự bảo dưỡng. Nếu chưa rõ tên từng bộ phận, bạn nên đọc trước bài cấu tạo máy nén khí piston và trục vít.

Vì sao cần bảo dưỡng máy nén khí định kỳ?

Máy nén khí làm việc trong điều kiện nóng, nhiều bụi và luôn có hơi nước ngưng tụ. Nếu bỏ qua bảo dưỡng, các lỗi sẽ đến theo thứ tự quen thuộc:

• Lọc gió tắc: máy hút ít khí, chạy lâu mới đầy bình, motor và đầu nén nóng hơn.
• Không xả nước: nước đọng trong bình làm gỉ bình từ bên trong, nước theo đường ống đi tới súng phun sơn, xi lanh khí và dụng cụ.
• Dầu bẩn hoặc thiếu dầu: xéc măng, xi lanh (máy piston) hoặc ổ bi trục vít mòn nhanh, máy kêu to và nóng.
• Dây đai chùng: dây trượt trên puly, máy mất lưu lượng và dây nhanh đứt.
• Van an toàn kẹt: khi rơ le áp suất hỏng, áp trong bình có thể vượt mức cho phép mà không được xả.

Bảo dưỡng đều đặn giúp máy giữ lưu lượng, đỡ tốn điện và tránh dừng máy giữa ca sản xuất.

Lịch bảo dưỡng máy nén khí

Bảng dưới là lịch chung cho máy piston có dầu và máy trục vít. Các mốc giờ trong bảng là mức tham khảo: mốc cho máy piston theo hướng dẫn bảo dưỡng máy piston của Atlas Copco, mốc cho máy trục vít theo hướng dẫn bảo dưỡng máy Pegasus của các đơn vị phân phối. Sổ tay của model bạn dùng và đèn báo trên máy luôn được ưu tiên. Máy chạy ở nơi nóng, nhiều bụi nên thay sớm hơn. Máy trục vít có bộ điều khiển thường nhắc lịch thay lọc, thay dầu theo giờ chạy.

Bạn nên ghi lại mỗi lần bảo dưỡng vào một sổ nhật ký đặt cạnh máy: ngày, số giờ chạy, việc đã làm, phụ tùng đã thay. Nhìn sổ nhật ký, thợ sẽ nhanh chóng biết máy đang có vấn đề gì.

Các bước bảo dưỡng máy nén khí piston

Máy piston dây đai là loại phổ biến ở xưởng nhỏ và garage. Các bước dưới đây áp dụng cho dòng piston có dầu, ví dụ máy dây đai Pegasus.

Trước khi làm: tắt máy, ngắt aptomat, xả hết khí trong bình bằng van xả. Không tháo bất kỳ chi tiết nào khi bình còn áp.

1. Xả nước bình chứa. Mở van xả ở đáy bình cho tới khi chỉ còn khí thoát ra. Làm việc này hằng ngày, tốt nhất vào cuối ca khi nước đã lắng. Nếu xưởng dùng nhiều khí, bạn nên lắp van xả nước tự động.
2. Kiểm tra mức dầu. Xem mắt thăm dầu khi máy đứng yên. Mức dầu đúng là ở vạch giữa. Dầu chuyển màu đục trắng là dầu đã lẫn nước, cần thay.
3. Vệ sinh lọc gió. Tháo nắp lọc, lấy lõi lọc ra, thổi bụi bằng khí nén từ trong ra ngoài. Lõi bằng mút có thể rửa bằng nước xà phòng và để khô hẳn trước khi lắp. Lõi rách thì thay mới.
4. Kiểm tra dây đai hằng tháng. Ấn vào giữa dây, dây lún khoảng 10–15 mm là vừa. Dây chùng quá thì nới bu lông chân motor, đẩy motor ra để căng lại. Dây nứt, mòn hoặc bóng mặt thì thay. Máy có nhiều dây thì thay cả bộ.
5. Thử van an toàn. Khi bình có áp, kéo vòng van an toàn để van xả một chút rồi thả ra. Van phải xả được và đóng kín lại. Van kẹt hoặc rò thì thay van mới cùng thông số.
6. Siết bu lông. Máy piston rung nên bu lông chân máy, bu lông nắp xi lanh và puly dễ lỏng. Kiểm tra và siết lại hằng tháng.
7. Thay dầu theo giờ chạy. Cách thay dầu xem ở mục "Chọn và thay dầu máy nén khí" bên dưới.
8. Kiểm tra lá van và xéc măng. Nếu máy chạy lâu mới đầy bình dù lọc gió sạch và dây đai đủ căng, nhiều khả năng lá van hoặc xéc măng đã mòn. Việc này cần tháo nắp xi lanh, nên giao cho thợ có kinh nghiệm.

Bảo dưỡng máy nén khí không dầu

Máy không dầu không cần thay dầu, nhưng vẫn cần bảo dưỡng:

• Xả nước bình chứa hằng ngày, giống máy có dầu.
• Vệ sinh lọc gió thường xuyên. Máy không dầu thường dùng lọc gió nhỏ gắn trên đầu nén, bám bụi nhanh.
• Cho máy nghỉ. Máy không dầu không hợp chạy liên tục nhiều giờ. Nếu máy phải chạy gần như không nghỉ, đó là dấu hiệu máy nhỏ so với nhu cầu. Khi đó bạn nên xem bài so sánh máy nén khí có dầu và không dầu để chọn loại máy phù hợp hơn.
• Thay xéc măng khi mòn. Xéc măng của máy không dầu là vòng làm kín chạy khô, mòn dần theo thời gian. Dấu hiệu là máy chạy lâu mới đầy bình, đầu nén nóng và ồn hơn. Bộ xéc măng thay theo đúng model đầu nén.
• Giữ cánh quạt làm mát sạch. Đầu nén không dầu tản nhiệt bằng gió, cánh quạt bám bụi sẽ làm máy nóng.

Các bước bảo dưỡng máy nén khí trục vít

Máy trục vít chạy nhiều giờ mỗi ngày nên bảo dưỡng theo giờ chạy là chính. Màn hình điều khiển hiển thị tổng giờ chạy và thường báo khi đến hạn thay lọc, thay dầu.

Trước khi làm: dừng máy bằng nút dừng trên bảng điều khiển, chờ máy xả hết áp trong bình tách dầu, rồi mới ngắt điện. Chờ máy nguội bớt trước khi mở nắp dầu.

1. Xả nước bình chứa, máy sấy và các lọc đường ống hằng ngày.
2. Kiểm tra mức dầu qua mắt thăm trên bình tách dầu khi máy dừng. Thiếu dầu thì châm thêm đúng loại dầu đang dùng.
3. Vệ sinh lọc gió hằng tuần, thay lõi lọc theo giờ chạy hoặc khi máy báo chênh áp lọc gió.
4. Vệ sinh két làm mát dầu và khí bằng khí nén thổi ngược chiều gió. Két bẩn là nguyên nhân hay gặp nhất khiến máy trục vít báo quá nhiệt.
5. Thay dầu và lọc dầu cùng lúc: lần đầu sau khoảng 500 giờ với máy mới, các lần sau khoảng 1.000 giờ, hoặc theo sổ tay của model. Xả hết dầu cũ ở van xả đáy bình tách dầu khi dầu còn ấm.
6. Thay lõi tách dầu khoảng 3.000 giờ chạy, hoặc sớm hơn nếu khí ra có nhiều dầu hay chênh áp qua lõi cao.
7. Kiểm tra dây đai hoặc khớp nối. Máy dây đai cần kiểm tra độ căng; máy khớp nối cần kiểm tra cao su giảm chấn. Ổ bi motor có vú mỡ cần bơm mỡ khoảng 2.000 giờ một lần.
8. Kiểm tra van áp suất tối thiểu, van hằng nhiệt, van hút và các cảm biến hằng năm hoặc khi máy có biểu hiện lạ.

Bộ lọc dùng cho máy trục vít, gồm lọc gió, lọc dầu và lõi tách dầu, nên chọn đúng mã theo model máy. Lọc sai kích thước hoặc lọc kém có thể làm dầu lọt vào đường khí hoặc làm bẩn đầu nén.

Chọn và thay dầu máy nén khí

Chọn dầu đúng loại

• Dùng dầu chuyên dùng cho máy nén khí, không dùng dầu động cơ ô tô hay dầu thủy lực. Dầu máy nén khí được pha chế để chịu nhiệt độ nén và ít tạo cặn.
• Đúng cấp độ nhớt hãng khuyên dùng. Máy trục vít thường dùng dầu cấp độ nhớt ISO VG 32 hoặc 46. Máy piston thường dùng dầu có độ nhớt cao hơn. Thông số chính xác ghi trên tem máy hoặc sổ tay hướng dẫn.
• Phân biệt dầu cho máy piston và dầu cho máy trục vít. Hai loại máy làm việc khác nhau nên dầu cũng khác nhau, không dùng lẫn.
• Không trộn hai loại dầu khác nhau. Khi đổi sang loại dầu khác, cần xả sạch dầu cũ.

Cách thay dầu máy nén khí piston

1. Cho máy chạy vài phút để dầu ấm và loãng, rồi tắt máy, ngắt điện, xả hết khí trong bình.
2. Đặt khay hứng dưới nút xả dầu ở cácte, mở nút xả cho dầu cũ chảy hết.
3. Lắp lại nút xả, đổ dầu mới qua lỗ châm tới vạch giữa mắt thăm dầu.
4. Chạy máy không tải vài phút, tắt máy, kiểm tra lại mức dầu và chỗ rò rỉ.

Dầu thải cần được thu gom vào can và giao cho đơn vị thu gom, không đổ ra cống hoặc ra đất.

Bảo dưỡng bình chứa, máy sấy và đường ống

Máy nén chỉ là một phần của hệ thống. Các thiết bị đi kèm cũng cần bảo dưỡng:

• Bình chứa: xả nước hằng ngày, kiểm tra gỉ sét bên ngoài, đồng hồ áp và van an toàn. Bình chứa khí nén là thiết bị chịu áp lực, có thể thuộc diện phải kiểm định an toàn định kỳ. Bạn nên hỏi đơn vị kiểm định tại địa phương.
• Máy sấy khí: vệ sinh dàn ngưng (máy sấy lạnh), kiểm tra van xả nước tự động có xả được không.
• Lọc đường ống: thay lõi lọc theo chênh áp hoặc theo lịch, xả nước ở cốc lọc.
• Đường ống: tìm chỗ rò rỉ bằng nước xà phòng ở các đầu nối, đặc biệt ở khớp nối nhanh. Rò rỉ nhỏ nhưng liên tục làm máy phải chạy nhiều hơn.

Thứ tự lắp và cách bố trí các thiết bị này có trong bài lắp đặt máy nén khí.

Dấu hiệu máy nén khí cần bảo dưỡng ngay

Bảng giải thích chi tiết từng bộ phận hỏng có trong bài cấu tạo máy nén khí.

Những lỗi thường gặp khi tự bảo dưỡng

• Tháo chi tiết khi bình còn áp: nắp lọc, nút xả hoặc van có thể bật ra mạnh. Luôn xả hết khí trước.
• Không ngắt điện: rơ le áp suất có thể tự bật máy khi áp tụt.
• Dùng sai dầu hoặc trộn dầu: dầu sai loại tạo cặn, làm tắc lọc và mòn đầu nén.
• Căng dây đai quá chặt: ổ bi motor và đầu nén chịu tải lớn, nhanh hỏng.
• Bỏ qua van an toàn: van ít khi phải làm việc nên hay bị quên, nhưng đây là bộ phận bảo vệ cuối cùng khi rơ le áp suất hỏng.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì thay dầu máy nén khí một lần?
Tùy loại máy và điều kiện làm việc. Mức tham khảo: máy piston khoảng 500–1.000 giờ chạy; máy trục vít lần đầu sau 500 giờ, sau đó khoảng 1.000 giờ. Sổ tay của model bạn dùng luôn được ưu tiên. Máy làm việc ở nơi nóng, nhiều bụi nên thay sớm hơn mốc này. Dầu chuyển màu đục hoặc đen sẫm thì thay ngay.

Có tự bảo dưỡng máy nén khí được không?
Được với các việc hằng ngày và hằng tuần như xả nước, kiểm tra dầu, vệ sinh lọc gió, kiểm tra dây đai. Các việc như thay lá van, xéc măng, lõi tách dầu hay kiểm tra van trong máy trục vít nên giao cho thợ có kinh nghiệm.

Máy nén khí không dầu có cần bảo dưỡng không?
Có. Máy không dầu không cần thay dầu, nhưng vẫn cần xả nước bình, vệ sinh lọc gió, giữ cánh quạt làm mát sạch và thay xéc măng khi mòn.

Xả nước bình chứa bao lâu một lần?
Hằng ngày, tốt nhất vào cuối ca. Ở nơi ẩm hoặc máy chạy nhiều, nên lắp van xả nước tự động để không phụ thuộc vào người vận hành.

Kết luận

Bảo dưỡng máy nén khí không phức tạp nếu làm đều đặn. Hằng ngày xả nước và xem dầu. Hằng tuần vệ sinh lọc gió. Hằng tháng kiểm tra dây đai, van an toàn và bu lông. Các việc thay dầu, lọc dầu và lõi tách dầu làm theo giờ chạy của hãng. Bạn có thể xem cấu tạo từng bộ phận trong bài cấu tạo máy nén khí, cách lắp cả hệ thống trong bài lắp đặt máy nén khí, và các model đang có tại máy nén khí Pegasus. Nếu cần chúng tôi hướng dẫn bảo dưỡng cho model bạn đang dùng, hãy gọi hotline 0987.415.514 hoặc nhắn Zalo 0987.586.796.