Mục lục bài viết
Hệ thống hút khói PCCC nhà xưởng là tổ hợp quạt, miệng hút, đường ống, van và tủ điều khiển tự chạy khi có cháy, hút khói nóng ra ngoài để lối thoát nạn còn nhìn thấy đường và lực lượng chữa cháy tiếp cận được đám cháy. Xưởng của bạn có bắt buộc phải lắp hay không, lắp ở khu nào, quạt cần thông số gì đều do hồ sơ thiết kế PCCC lập theo QCVN 06:2022/BXD quyết định và được cơ quan Cảnh sát PCCC thẩm duyệt. Bài này giải thích hệ thống gồm những gì, quy trình làm ra sao và những điểm chủ xưởng nên kiểm soát.
Tóm tắt nhanh
- Hút khói PCCC khác thông gió thường: quạt phải chạy được trong khói nóng theo yêu cầu thiết kế, tự khởi động theo tín hiệu báo cháy và có nguồn điện ưu tiên.
- Hệ thống gồm quạt hút khói, miệng hút, ống gió, van, đường cấp khí bù, tủ điều khiển liên động báo cháy.
- Quy chuẩn chính: QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy; thông gió chung tham chiếu TCVN 5687:2024.
- Thông số quạt, ống, van lấy từ hồ sơ thiết kế được thẩm duyệt, không tự chọn theo cảm tính.
- Hệ thống chỉ có ích khi chạy được lúc cần: chạy thử định kỳ, kiểm tra nguồn dự phòng và van.
Hút khói PCCC khác gì thông gió thường?
Khi cháy, khói gây nguy hiểm sớm hơn lửa. Khói nóng bốc lên, tích dưới mái rồi dày dần xuống, che lối thoát và gây ngạt. Hệ thống hút khói giữ lớp khói ở trên cao càng lâu càng tốt và đẩy khói ra ngoài, để người trong xưởng còn thời gian thoát ra.
Quạt thông gió hằng ngày chỉ cần đưa khí ra ngoài. Quạt hút khói PCCC phải thêm ba điều kiện:
- Chạy được trong khói nóng trong khoảng thời gian mà thiết kế PCCC yêu cầu. Mức nhiệt và thời gian cụ thể ghi trong hồ sơ được thẩm duyệt.
- Tự khởi động khi nhận tín hiệu từ hệ thống báo cháy, không chờ người bật.
- Có nguồn điện ưu tiên, cấp riêng để vẫn chạy khi khu vực cháy bị cắt điện sinh hoạt.
Một số công trình dùng chung quạt cho thông gió hằng ngày và hút khói khi cháy. Cách này tiết kiệm thiết bị nhưng chỉ làm được khi thiết kế cho phép và quạt đạt yêu cầu của chế độ hút khói.

Quy chuẩn áp dụng
- QCVN 06:2022/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình. Đây là căn cứ chính để xác định công trình nào cần bảo vệ chống khói và yêu cầu đối với hệ thống.
- TCVN 5687:2024 – Tiêu chuẩn về thông gió, điều hòa không khí, thay cho TCVN 5687:2010. Dùng khi thiết kế phần thông gió chung và phối hợp với hệ hút khói.
Các tiêu chuẩn về báo cháy hay chữa cháy tự động bằng nước là hệ thống khác, có liên quan qua tín hiệu liên động nhưng không quy định thiết kế hút khói. Phiên bản và sửa đổi của quy chuẩn thay đổi theo thời gian, nên đơn vị thiết kế PCCC của bạn là người xác định bản nào áp dụng cho công trình tại thời điểm thẩm duyệt.
Cấu tạo hệ thống hút khói nhà xưởng
| Thành phần | Vai trò | Điểm cần kiểm soát |
|---|---|---|
| Quạt hút khói | Tạo lưu lượng hút khói ra ngoài | Lưu lượng, cột áp, khả năng chịu nhiệt theo thiết kế |
| Miệng hút, cửa thu khói | Thu khói ở vùng cao trong xưởng | Vị trí và số lượng theo bản vẽ |
| Ống gió | Dẫn khói tới quạt và ra ngoài | Vật liệu, lớp bảo vệ chịu lửa, độ kín mối nối |
| Van khói, van ngăn cháy | Mở đúng khu cháy, chặn lửa lan qua ống | Cơ cấu đóng mở, tín hiệu về tủ điều khiển |
| Cấp khí bù | Đưa không khí vào thay thế lượng khói hút ra | Cửa mở tự động hoặc quạt cấp, vị trí thấp |
| Tủ điều khiển | Liên động với báo cháy, khởi động quạt, mở van | Chế độ tự động và bằng tay, đèn báo trạng thái |
| Nguồn điện ưu tiên | Giữ quạt chạy khi cắt điện khu cháy | Tuyến cáp chống cháy, nguồn dự phòng |
Phần cấp khí bù hay bị bỏ quên. Quạt hút khói ra mà không có khí vào thay, áp trong xưởng tụt, lưu lượng hút giảm và cửa thoát nạn có thể khó mở.

Hút khói tự nhiên và hút khói cơ khí
- Hút khói tự nhiên: dùng cửa mái, ô thoáng tự mở khi có cháy. Khói nóng tự bốc ra nhờ chênh nhiệt độ. Không tốn điện, ít thiết bị, nhưng phụ thuộc gió ngoài trời và hình dạng mái. Nguyên lý giống thông gió tự nhiên, bạn có thể xem bài so sánh thông gió tự nhiên và thông gió cưỡng bức.
- Hút khói cơ khí: dùng quạt, kiểm soát được lưu lượng, hợp với xưởng lớn, nhiều gian, mái thấp hoặc khu không mở được ra ngoài.
- Kết hợp: một phần xưởng dùng cửa mái, phần còn lại dùng quạt.
Chọn phương án nào là việc của người thiết kế, dựa trên quy chuẩn và hiện trạng công trình.
Quy trình thiết kế và thẩm duyệt
- Khảo sát: kích thước xưởng, chiều cao mái, loại hàng hóa và nguyên liệu, số người làm việc, lối thoát nạn, hệ PCCC đang có.
- Lập phương án: chia khu vực chứa khói, chọn hút tự nhiên hay cơ khí, bố trí miệng hút và đường cấp khí bù.
- Tính toán: lưu lượng hút khói từng khu, kích thước ống, tổn thất áp, chọn quạt. Công trình phức tạp có thể dùng phần mềm mô phỏng khói như FDS để kiểm tra.
- Lập hồ sơ: bản vẽ, thuyết minh, bảng thông số thiết bị, sơ đồ liên động với báo cháy.
- Thẩm duyệt: trình hồ sơ thiết kế PCCC cho cơ quan Cảnh sát PCCC.
- Thi công, nghiệm thu: lắp đúng hồ sơ được duyệt, chạy thử, nghiệm thu PCCC trước khi đưa xưởng vào hoạt động.

Kinh nghiệm của chúng tôi: chủ xưởng nên chốt thiết kế hút khói cùng lúc với kết cấu mái và hệ thông gió chung. Làm sau, bạn dễ phải cắt mái, đi lại ống, hoặc không đủ chỗ đặt quạt.
Chọn quạt cho hệ thống hút khói PCCC
Quạt là thiết bị đắt nhất và quan trọng nhất của hệ thống. Ba dạng thường gặp:
- Quạt ly tâm hút khói: cột áp cao, hợp với tuyến ống dài, nhiều co và van. Các mẫu đang bán tại SSB Electric có motor từ 0,18 kW đến 7,5 kW, giá khoảng 1.890.000–33.000.000 đ, chưa gồm VAT, vận chuyển và lắp đặt.
- Quạt hướng trục chịu nhiệt: lưu lượng lớn, gọn, đặt trên mái hoặc trong ống thẳng. Xem thêm bài quạt hút chịu nhiệt.
- Quạt hút mái: đặt trực tiếp trên mái, hút lớp khói tích dưới mái ra ngoài.
Khu có hơi dung môi, bụi dễ cháy cần thêm yêu cầu chống cháy nổ cho thông gió hằng ngày; các mẫu quạt phòng nổ dùng cho trường hợp này.
Khi đặt quạt cho hệ hút khói PCCC, bạn gửi bảng thông số trong hồ sơ thiết kế: lưu lượng, cột áp, yêu cầu chịu nhiệt, điện áp, kiểu lắp. Chúng tôi đối chiếu mẫu có thông số phù hợp và giấy tờ kèm theo trước khi báo giá. Đừng thay quạt bằng mẫu khác chỉ vì cùng lưu lượng: quạt không đạt yêu cầu trong hồ sơ có thể không được nghiệm thu.
Lợi ích khi lắp đúng hệ thống
- Người trong xưởng thoát ra an toàn hơn: lối thoát ít khói, còn nhìn thấy đường.
- Lực lượng chữa cháy tiếp cận dễ hơn: xác định được điểm cháy, giảm nhiệt trong khu vực.
- Giảm hư hại do khói: khói và muội bám vào máy móc, hàng hóa ở cả khu không bị cháy.
- Đáp ứng điều kiện nghiệm thu PCCC với công trình thuộc diện phải có hệ thống bảo vệ chống khói.

Lưu ý khi lắp đặt
- Kiểm tra hồ sơ thiết kế được duyệt và danh mục vật tư trước khi thi công; mọi thay đổi phải được đơn vị thiết kế chấp thuận.
- Lắp ống gió kín mối nối, đúng vật liệu và lớp bảo vệ chịu lửa ghi trong hồ sơ.
- Đặt quạt trên bệ chắc chắn, có lối tiếp cận để bảo trì; nối mềm giữa quạt và ống để giảm rung.
- Lắp van khói, van ngăn cháy đúng vị trí, kiểm tra tín hiệu đóng mở về tủ điều khiển.
- Đi cáp nguồn ưu tiên theo tuyến riêng, đấu nối liên động với tủ báo cháy.
- Chạy thử từng khu: kích hoạt tín hiệu báo cháy giả lập, kiểm tra quạt khởi động, van mở, cửa cấp khí bù mở, đo lưu lượng tại miệng hút.

Thi công ở trên cao cần giàn giáo, dây an toàn và phối hợp với các đội lắp điện, sprinkler để ống không chồng chéo.
Bảo trì và chạy thử định kỳ
Hệ thống hút khói nằm im nhiều năm và chỉ chạy thật khi có cháy. Vì vậy chạy thử định kỳ quan trọng ngang lúc lắp. Lịch bảo trì cụ thể theo hồ sơ vận hành và hướng dẫn nhà sản xuất; bảng dưới là các việc thường làm.
| Hạng mục | Việc cần làm |
|---|---|
| Quạt | Kiểm tra ổ bi, bôi trơn, dây đai (quạt gián tiếp), siết bulông, vệ sinh cánh |
| Ống gió | Tìm vết nứt, mối nối hở, vệ sinh bụi bám trong ống |
| Van khói, van ngăn cháy | Thử đóng mở, kiểm tra tín hiệu về tủ, thay chi tiết mòn |
| Tủ điều khiển, nguồn | Kiểm tra đèn báo, chế độ tự động, nguồn dự phòng, đo dòng điện motor |
| Liên động | Kích hoạt thử từ tủ báo cháy, xác nhận cả chuỗi quạt, van, cấp khí bù cùng chạy |

Sau mỗi sự cố cháy nhỏ, mất điện kéo dài hoặc sửa chữa mái, bạn nên chạy thử lại toàn hệ thống. Ghi lại ngày, kết quả và người thực hiện để có hồ sơ khi kiểm tra PCCC.
Bài học từ các nhà xưởng
Các vụ cháy nhà xưởng cho thấy khói lan nhanh trong không gian mái lớn, đặc biệt khi xưởng chứa giấy, gỗ, vải, nhựa.

Từ các công trình chúng tôi tham gia cung cấp quạt, các lỗi hay gặp nhất là:
- Thiết kế một đằng, mua quạt một nẻo: chủ đầu tư đổi sang quạt rẻ hơn cùng lưu lượng nhưng thiếu cột áp hoặc không đạt yêu cầu chịu nhiệt.
- Thiếu cấp khí bù: cửa cấp khí không mở tự động, quạt chạy nhưng hút yếu.
- Tủ điều khiển để chế độ tay: sau bảo trì, không ai chuyển lại về tự động.
- Không chạy thử: dây đai chùng, ổ bi khô, van kẹt sau nhiều năm không vận hành.
- Thay đổi mặt bằng không cập nhật: xưởng ngăn thêm vách, kho chất hàng che miệng hút.
Nếu xưởng cần cả thông gió hằng ngày, bạn tham khảo thêm các dòng quạt thông gió công nghiệp để phối hợp với hệ hút khói ngay từ đầu.
Liên hệ tư vấn quạt hút khói
Bài liên quan: hệ thống thông gió cưỡng bức làm mát cho nhà xưởng nhà máy.
Bạn gửi bảng thông số quạt trong hồ sơ thiết kế PCCC, hoặc bản vẽ mặt bằng xưởng nếu đang ở giai đoạn lập phương án, qua Zalo 0987.586.796 hoặc hotline 0987.415.514. SSB Electric đối chiếu mẫu quạt hút khói PCCC phù hợp, báo giá và thời gian giao hàng. Quạt bảo hành 12–24 tháng tùy dòng sản phẩm.





